حضرت آيت الله العظمى صافى گلپايگانى

انتظار: كلمه اى ژرف و معنايى ژرفتر;
انتظار: خط بطلان بر همه ى كفرها و نفاق ها و ظلمها;
انتظار: خونى در رگ زندگى و قلبى در سينه ى تاريخ;
انتظار: صلابت در درون تاريكيها و سرديها;
به دميدن سپيده دمان چشم داشتن و به اميد طلوع خورشيد زيستن، در برابر كوه مشكلات زمانه قرار گرفتن و چون كوه مقاوم بودن;
در تراكم هواهاى كشنده ى اختناقها، بهوزيدن نسيمهاى حياتبخش رهايى اميد بستن;
و به آرزوى پديدار گشتن روزهاى طلايى ارزشهاى جاويد زنده ماندن.
انتظارشناسى
در تربيت اسلامى «شناخت» اهميّت بسيار دارد. و شناخت در منطق اسلام محدود به شناخت نظرى نيست; بلكه هم شناخت نظرى و هم شناخت عملى هر دو را در بر مى گيرد هر عقيده اى كه انسان در هر باره اى دارد، بايد از روى شناخت و بصيرت باشد و هر فعلى و تركى كه از انسان سر مى زند، بايد بر پايه ى شناخت و تشخيص باشد. اين مسأله در عصر غيبت بيشتر از وقتهاى ديگر اهميّت پيدا مى كند. و اين داشتن شناخت صحيح از كوشش در عبادات و مستحبات افضل بوده و اهميّت اين شناخت در تبلور دو مرحله است.
1 ـ پايدارى: هنگامى كه انسان حق و راه حق را بدرستى شناخت، در آن راه پايدارى مى كند و در برابر شدائد دست از راه حق خود بر نمى دارد. امام صادق ـ عليه السلام ـ در اين باره مى فرمايند: هر كس اين امر ـ قيام قائم آل محمّد ـ عليهم السلام ـ ـ را شناخت و پيش از قيام قائم مرد، پاداش او چون كسى است كه همراه او كشته شده است(1).
2 ـ پيروى از خط امام معصوم: بديهى است كه انسانى صاحب شناخت ـ در مقام عمل و اقدام و درجميع شؤون زندگى ـ پيروى محض از دستورات معصوم را پيشه ى خود مى سازد.
معناى انتظار
معنا و حقيقت انتظار بر حسب مفهوم لفظى آن ضد يأس است ـ و آن قطع اميد از امرى بواسطه ى يقين و اطمينان به عدم وجود يا عدم وقوع آن است ـ پس مراد از انتظار داشتن امرى، آن است كه يقين به وقوع آن داشته و چشم به راه او نشسته و اميدوار به زمان وقوعش باشد.
انتظار يك حالت درونى است كه چيزى جز آثار آن قابل مشاهده نيست; و مهمترين اثر انتظار آمادگى براى استقبال از محبوبى است كه انتظارش مى رود. ضد انتظار نيز نااميدى است، آن كه اميد به آمدن كسى ندارد هيچگاه انتظارش را نيز نمى كشد. آنچه كه مورد اهميّت است اين كه بدانيم همانطور كه انسانِ منتظِر خود را براى منتظَر آماده مى كند، مؤمنى كه منتظر آمدن مولايش صاحب العصر والزمان ـ ارواحنا فداه ـ است، خود را آماده و مهيّا براى آمدن او مى كند. البته چنين آمادگى به امورى كه در برخى روايات بدان اشاره شده است، بستگى دارد.
ابعاد انتظار
ابعاد انتظار را مى توان در دو محور مشاهده كرد: نخست محدوده ى قلب و روح و ديگر عرصه عمل و اقدام.
ابعادقلبى
اگر چه بعد قلبى انتظار خود در سه مرحله به كمال خود مى رسد:
اول: ظهور و فرج حضرت بقية اللّه ـ ارواحنا فداه ـ را باور كردن; بدين معنا كه آن قطعى بوده و بيقين تحقّق خواهد يافت كه البته چنين باورى بنا بر گفته هاى خداوند و اولياى معصوم او لازم الاعتقاد بوده و منكر آن كافر است.
دوم: آنكه ظهور را موقت به وقتى نكند كه در نتيجه قبل از فرا رسيدن آن هنگام مأيوس باشد. و اين نيز به مقتضاى ادلّه واجب است; وليكن به گونه اى كه اگر نباشد موجب فسق است نه كفر. زيرا وى گرفتار يأسى است كه حرام بوده و مى توان آن را از احاديث بسيارى از جمله رواياتى كه وقت گذاران را دروغگو شمرده است(2)، استفاده نمود.
سوم: آنكه حالت انتظار لحظه بلحظه در قلب او موج زند كه مى توان آن را از رواياتى چون «انتظر الفرج صباحاً ومساءً»(3) صبح و شام منتظر ظهور ـ امام زمان ـ باشيد. و هم چنين در سخن زيبايى كه فرمود: «يأتي بغتةً كالشهاب الثاقب»(4) او ناگهانى چون شهاب ظاهر خواهد شد. و اين مقتضاى كمال ايمان و عدم آن نقص ايمان است كه به مقتضاى اين درجه، مؤمن بايد مانند كسى باشد كه خبر آمدن مسافر را به او داده اند و مسافر در راه است و هر لحظه ممكن است برسد.
اينك برخى ابعاد اين باور را بر مى شمريم:
توحيد:
يكى از ابعاد مهم انتظار كه پيوسته بايد مورد توجه باشد، بُعد توحيدىِ آن است. انتظار، در ماهيت خود، انسانِ منتظر را متوجّه مبدأ عالم، و خداى جهان و سرچشمه ى همه ى هستها و هستيها مى كند. انسان منتظر، همواره، چشم به راه فرجى است كه به قدرت مطلقه ى الاهى تحقق خواهد يافت. منتظران ديده به راه حضرت مهدى ـ ارواحنا فداه ـ مى باشند; او كيست؟ او بنده ى خدا، خليفه ى خدا در زمين كه به قدرت خدا زنده است و مشغول عبادت خدا و واسطه ى فيض الاهى است و روزى به امر خدا براى استقرار بخشيدن دين خدا ظاهر خواهد شد.
اين بُعد توحيدى انتظار و توجه به خدا و طلب فرج از درگاه خدا، از مهمترين اصول اين اعتقاد و باور است. پيغمبر اكرم ـ صلّى اللّه عليه وآله وسلّم ـ مى فرمايد:
أفضل أعمال أُمّتي، انتظار الفرج من اللّه عزّ وجلّ» ارزشمندترين كردار امت من انتظار گشايشى از جانب خداوند عزّ وجلّ است(5).
نبوّت:
يك بعد انتظار توجه به پيامبران و مكتب پيامبران و تجديد عهد با آنان است; منتظران چشم براه كسى هستند كه در او صفات و آثار پيامبران گرد آمده و هنگامى كه ظاهر گردد، آن آثار در او ديده خواهد شد. او از اهل بيت پيامبر و دوازدهمين وصى و جانشين او است; و چون ظاهر گردد; پرچم پيامبر را در دست گيرد و به سنت او عمل نمايد. نخستين اصحاب او 313 نفر خواهند بود به تعداد اصحاب پيامبر در جنگ «بدر». در كتاب بحارالانوار حديثى آمده كه «هر كس از شما در حال انتظار ظهور حاكميت دين خدا در گذرد، مانند كسى است كه در خدمت قائم باشد و در خيمه ى او . . . نه بلكه مانند كسى است كه در ركاب قائم بجنگد نه به خدا سوگند، بلكه مانند كسى است كه در ركاب پيامبر ـ صلّى اللّه عليه وآله وسلّم ـ شهيد شده باشد»(6).
اين تعاليم همه توجه دادن به اصل مهم نبوّت است.
امامت:
اعتقاد به امامت نيز در انتظار به خوبى روشن است. امام مهدى ـ ارواحنا فداه ـ وصىّ رسول خدا و خاتم ائمّه ى طاهرين است; امامان همه او را ياد كرده اند. آن حضرت مظهر قائم جارى امامت است و دين خدابه او قيام مى كند و زنده مى شود. او مشعل راه حيات و تكليف است، انتظار ظهور او بزرگترين تأكيد است بر اصل اعتقادى امامت و رهبرى. در احاديث تأكيد بسيار شده بر شناخت امام و خط امامت; امام صادق ـ عليه السلام ـ مى فرمايد: «امام خود را بشناس اگر امام را شناختى چه ظهور زودتر اتفاق افتد يا ديرتر، به تو زيانى نمى رساند»(7) در احاديث ائمه ـ عليهم السلام ـ تأكيد شده بر اينكه در عصر غيبت، راه امامان را بپيمائيد و از تعاليم و احكام آنان پيروى كنيد. به تولاى آنان چنگ زنيد و از دشمنان و مخالفان آنان تبرى بجوئيد و كناره گيريد.
قرآن:
امر مهم ديگرى كه هر منتظرى بايد متوجه آن باشد، كتاب خدا و قرآن كريم است. مهدى ـ ارواحنا فداه ـ ، زنده كننده ى همه ى احكام قرآن است. انسان منتظر، همواره اين آرمان را در دل زنده مى دارد كه روزى با ظهور جهانگير مهدى آل محمّد ـ عليهم السلام ـ و آخرين خليفه ى آورنده ى قرآن، احكام قرآن جارى مى شود و قرآن در سراسر جهان حاكميت مى يابد و كتاب آسمانى، برنامه ى زندگى انسان زمينى مى گردد.
عدل:
اين بُعد و توجه به آن در مسأله ى انتظار، بسيار روشن است. انتظار مهدى ـ ارواحنا فداه ـ انتظار ظهور عدل است آن نيز عدل جهانى. آن حضرت مظهر اسماى الاهى است از جمله اين دو اسم مبارك يا عدل يا حكيم. حضرت مهدى ـ ارواحنا فداه ـ تجسم اعلاى حق و تحقق والاى عدل است; اوست كه جهان آكنده از بى عدالتى ها و بيدادها را، آكنده از عدل و داد مى كند و عدل خدايى را در همه جا سرايت مى دهد. بطور كلى تداعى موضوع عدل و عدالت و جهانگير شدن آن از انتظار جزء بديهيات است. انتظار يعنى چشم براه امامى داشتن كه چون بيايد جهان را از عدل و داد مملو سازد.
معاد:
در امر انتظار، اصل اعتقادى بسيار مهم «معاد» همواره حضور دارد. اين حضور در سه جهت نمودار است.
جهت اول: اينكه آن حضرت به هنگام ظهور، ستمگران را كيفر مى دهد و مؤمنان را عزيز مى دارد و رحمت الاهى را به مؤمنين مى چشاند و اين خود نمونه اى است از چگونگى رستاخيز.
جهت دوم: اينكه به هنگام ظهور آنحضرت، گروهى از پاكان و پليدان به جهان باز مى گردند به تعبير قرآن (يوم نحشر من كل أُمّة فوجاً)(8) روزى كه از هر گروهى برخى را محشور مى سازيم
و اين خود قيامت صغرايى است و نشانه اى براى قيامت كبرا.
جهت سوم: اينكه ظهور آن حضرت از اشراط ساعت است. يعنى علائم قيامت، يكى از نشانه هاى حتمى قيام قيامت، ظهور آن حضرت است تا او نيايد و حكومت عدل را در جهان برپاى ندارد، عمر جهان به سر نمى رسد و قيامت برپا نمى گردد.
ابعاد عملى
محور دوم انتظار، انتظار عملى و اقدامى است: با اين بيان كه: چنانچه انتظار يك زارع براى خوب به عمل آمدن محصول مشروط به شرطهايى است; از آن جمله كه زمين زراعى را اصلاح كند، تخم بكارد به موقع آبيارى كند در حالى كه مى داند تربيت كننده ى آن تخم و روياننده ى آن تا سر حد كمال خداوند متعال است. در اين حال چون احتمال آفت زمينى و آسمانى مى رود، سم پاشى كرده و نيز دعا مى كند و از خدا مى خواهد كه آفتها را از بين ببرد و محصول او را به عمل آورد. همينطور انتظار و دعا براى فرج امام زمان ـ ارواحنا فداه ـ و رسيدن فيوضات و نعمتهاى الاهى به بندگان بر اسباب و شرايطى تكيه دارد و آن اين است كه به امام ـ عليه السلام ـ در ظاهر نيز اذن تصرف داده شود و از پرده ى غيب بيرون آيد و براى اين اذن نيز مقدمه هايى خواهد بود كه برخى از آنها به دست خود مردم است كه عبارت از تقواى الاهى و رفتار نيكو است چنانچه در سوره ى اعراف مى فرمايد (ولو أنّ أهل القرى آمنوا واتّقوا لفتحنا عليهم بركات من السماء والأرض)(9). اگر مردمان ايمان آورده و تقوا پيشه سازند حتماً درهاى بركت را از آسمان و زمين به سوى ايشان مى گشاييم. بنابراين معلوم مى شود كه رفتار زشت مردم خود مانعى براى ظهور آن عزيز جانهاست.
حال به بررسى برخى از ابعاد انتظار عملى مى پردازيم:
تقيد مكتبى
يكى از ابعاد مهم، در فلسفه ى عالى تشيع، تقيد به مكتب و خط مكتب است در صخره ى استوار اعتقادات شيعى به تعبير ديگر تولّى و تبرّى، متابعت محبّت آميز از حق و دستورات اهل بيت در تمامى شؤون و مخالفت خصمانه با ناحق و دورى از دشمنان خدا و اهل بيت ـ عليهم السلام ـ .
اين است شعار شيعه، در طول تاريخ، شيعه فقط دين خدا را مى شناسد و به آن عشق مىورزد و هيچ گونه انعطاف پذيرى در برابر دشمنان دين در شراشر وجودش راه ندارد. پيامبر اكرم ـ صلّى اللّه عليه وآله وسلّم ـ فرمودند: «خوشا به حال منتظرانى كه به حضور قائم برسند، آنان كه پيش از قيام او نيز پيرو اويند، با دوست او عاشقانه دوستند و موافق، و با دشمن او خصمانه دشمنند و مخالف»(10).
ديندارى:
از ويژگيهاى انسان منتظر ديندارى است و ديانت پيشگى، جز اين نمى توان تصور كرد. انسان در دوران غيبت، بايد با مواظبت بيشتر، به امر دين خود، و به ديندارى و صحّت اعمال خود بپردازد و از هر گونه سستى، انحراف دورى گزيند و در خط صحيح قرار گيرد و دائماً متوجه و متوسل به امام خود باشد امام صادق ـ عليه السلام ـ فرمود: «براى صاحب الامر غيبتى طولانى است; در اين دوران هر كسى بايد تقوى پيشه كند و چنگ در دين خود زند».(11)
آمادگى نظامى: امر بسيار جالب و بسيار مهم امر آمادگى نظامى در عصر انتظار است. مؤمن منتظر بايد هميشه آمادگى نظامى و نيروى سلحشورى داشته باشد تا به هنگام طلوع حق، به صف پيكارگران ركاب آنحضرت بپيوندد. امام صادق ـ عليه السلام ـ فرمودند:
«لِيُعِدَّنَّ أحدُكم لخروج القائم ولو سهماً فإنّ اللّه إذا علم ذلك من نيّته رجوتُ لأن ينسئ في عمره حتّى يُدركُه ويكون من أعوانه وأنصاره»(12)
مى بايست هر يك از شما براى قيام قائم اگر چه يك تير تهيه كند. همانا خداوند هنگامى كه اين نيت را در او مى بيند اميدست كه عمرش را طولانى سازد تا آنكه او را دريابد و از ياران و ياوران او باشد.
در گذشته شيعيان به اين امر توجه بيشترى داشتند تا جايى كه برخى شمشير يا سلاحى ديگر درخانه نگاه مى داشتند. به بعد انسانى اين كار بنگريد! انسان در مدت عمر خود اسلحه داشته باشد كه به هنگام ظهور منجى انسانيت و گسترنده ى اصول عدالت و در هم كوبنده ى جباران به او بپيوندد و براى نجات بشريّت مظلوم و انسانيّت محروم به پا خيزد. اين چه زلال جارى و چه باور تابناكى است. آفرين بر اين اعتقاد و آمادگى.
اخلاق اسلامى
معلوم است كه اين بُعد نيز، بايد در جامعه ى منتظر حضور محسوس داشته باشد. جامعه ى منتظر، بايد جامعه اى اسلامى باشد. و بزرگترين وجه تمايز جامعه ى اسلامى، از ديگر جامعه ها، همان اخلاق نورانى اسلام است. انسان منتظر بايد داراى اخلاق اسلامى باشد، و جامعه ى منتظر بايد مظهر اخلاق اسلامى باشد. امام جعفر صادق ـ عليه السلام ـ ، در حديثى كه بخشى از آن ذكر شد، مى فرمايد:
هر كس خوش دارد، در شمار اصحاب قائم باشد، بايد در عصر انتظار، مظهر اخلاق نيك اسلامى باشد. چنين كسى اگر پيش از قيام قائم درگذرد، پاداش او مانند كسانى باشد كه قائم را درك كنند و به حضور او برسند. پس (در ديندارى و تَخَلُّق به اخلاق اسلامى) بكوشيد، بكوشيد و در حال انتظار ظهور حق به سر بريد. اين (كردار پاك و افكار تابناك) گوارا باد بر شما، اى گروهى كه رحمت خدا شامل حال شماست!(13)
و اينكه اينهمه تأكيد شده است كه شيعه بايد «زَيْنِ» امامان خود باشد نه «شَيْنِ» آنان، رعايت آن، در عصر انتظار، به صورتى مؤكدتر لازم است. شيعه بايد با رفتارِ انسانى، و اخلاقِ محمدى، و صفاتِ علوى، و فضائلِ جعفرى، همواره مايه ى زينت و افتخار و آبروى ائمه ى طاهرين باشد، نه مايه ى ننگ آنان. بايد طورى باشد كه ائمه بتوانند به شيعيان خود افتخار كنند. و اين رعايت، در دورانِ غيبت امام ـ به احترام امام ـ واجب تر است.
پارسايى
انسانِ منتظرِ حكومتِ علىوارِ مهدى موعود، علاوه بر تديُّن و تقوى، بايد پارسا باشد، و خود راچنان كه آن پيشوا دوست دارد، بسازد و بدارد، و به او و ياران او شباهت به هم رساند، تا ـ به لطف خدا ـ در شمار آنان به حساب آيد. امام صادق مى فرمايد:
هر كس خوش دارد، در شمار اصحاب قائم باشد، بايد چشم به راه باشد، و پارسايى پيش گيرد، و كردار با ورع داشته باشد.(14)
در حديثى ديگر، امام محمد باقرـ عليه السلام ـ ، مى فرمايد:
تقوى پيشه سازيد، و بار سنگين انتظار را، به كمك ورع و پارسايى به منزل رسانيد، و با كوشش بسيار در عبادت و اطاعت خدا.
هر يك از شما دينداران، هنگامى غرق شادمانى مى شويد كه به آستانه ى ورود به جهان ديگر پا نهيد، و دوره ى دنيا را سپرى كنيد. آنجا چشمانتان به نعمت الاهى، و كرامت خدايى، و بهشت جاودانى روشن مى گردد. آنجاست كه همه ى اندوهها از ميان مى رود. و آنجاست كه مى بينيد راهى كه شما پيموديد حق بوده است، و راهى كه مخالفان شما پيموده اند باطل . . .(15)
انتظار، دورانِ تكليف حسّاس
با توجه و تأمل در ابعاد عملىِ انتظار ـ كه در بخش پيش ياد شد ـ مى بينيم كه انتظار، تجلّىِ جامع و تَبَلوُرِ كامل تربيتهاى مكتب است. پس، انتظار، هم، «شاخصِ مُنَوَّرِ اَبعاد عقايد حَقّه» است، و هم «تبلورِ كاملِ تربيتهاى مكتب». آرى غيبت، جريانى بسيار عميق، و انتظار جريانى بسيار سازنده و مهم است. دوره ى غيبت و انتظار از يك جهت، مانند مدتى است كه معلم از كلاس خارج مى شود ـ چنانكه در پيش اشاره شد ـ تا بنگرد كه شاگردان در غياب او چه مى كنند؟ و درباره ى تعاليم و تكاليف خود چسان رفتار مى نمايند. انسان منتظر، كه شاگرد مكتب پيامبران، و حاضر در كلاس دينِ حق است، بايد همواره مراقب خود باشد، و در علم و عمل بكوشد، و بداند كه معلم از كلاس بيرون رفته است، و هر لحظه ممكن است برسد، و او را در آن حال كه هست ببيند . . . بايد هميشه در حالى باشد كه رضاى كامل خاطر معلم را فراهم آورد.
نگهبانى ايمان
يكى از ابعاد عظيم تكليف حسّاس و بزرگ، در روزگاران غيبت و انتظار، حفظ دين، و نگهبانى مرزهاى عقيدتى، و حراست باورهاى مقدس است. جامعه ى منتظر نبايد درباره ى اين امر عظيم سستى روا بدارد.لازم است فروغ ايمان، و نور يقين، و پرتو عقيده ى به حق، و تشعشع اعتقادات راستين، همواره، در دل و جان مردم محفوظ باشد، و پيوسته ژرفتر و ژرفتر شود، و بارورتر و بارورتر گردد.لازم است جان و دل نوباوگان و نوجوانان و جوانان، هر دم، در برابر تابش اعتقادات حقه قرار گيرد، و از اين تابش و تجلى آكنده گردد.
لازم است ايمان، جزء وجود آنان، و مايه ى تقوم هويّتِ اصلى آنان باشد، تا كم كم، حق، و فداكارى در راه اعتلاى حق، چون خون، همه ى وجود آنان را گرم كند، و چون روح، جوهرِ حيات آنان باشد.لازم است سعى شود تا ايمان اعتقادى، با ايمان عملى در آنان، اتحاد يابد، و از نخستين سنين تكليف و توجه، بُعد عمل به احكام نيز، عمل درست، در زندگانى آنان حضور قاطع بيابد.در روزگار غيبت امام، و طولانى شدن عصر انتظار، ممكن است شبهه هايى در ذهن برخى بيابد، يا شياطينِ پنهان و شياطينِ آشكار، به سست كردن پايه هاى اعتقادى كسانى ـ بويژه جوانان ـ برخيزند; بايد در برابر اين شبهه ها مقاومت كرد، و آنها را از ذهنها و دلها زدود. همچنين مطالب و مسائلى، در روند زمانه، و تحولات زندگى بشر، و پيدا شدن افكار و مسلكها بروز مى كند، كه ممكن است ظلمتهاى فكرى بيافريند، و به ايمانها و روشناييهاى قلوب، زيان برساند; بايد در برابر اين مطالب و مسائل نيز پايدار بود، و پايدارى كرد، و در رد و رفع آنها، و روشن كردن پوچىِ آنها، به كوشش برخاست.بطور كلى، حوزه هاى علمى و اعتقادى، و نگهبانان ميراث قرآنى و فرهنگ تربيتى اسلامى، بايد در برابر همه ى اين تهاجمات پايدارى كنند، و به تناسب هر مورد، به دفع اين زيانها و خطرها بپردازند. اينهمه تأكيد كه در احاديث، درباره ى حفظ ايتامِ آلِ محمّد ـ عليهم السلام ـ شده است، قسمتى از آن تأكيدها ناظر به اين بُعد است، بُعد اعتقادى. اين اَيتام، اَيتامِ معنوى و تربيتى هستند، و اين حفظ، ـ از جمله ـ حفظ اعتقاد دينى، و تربيت دينى است در توده ها، بويژه در جوانان و نوجوان. و اينهمه كه اهميت
داده اند به پاسدارى از مرزهاى اعتقادى، و گفته اند: عالمانِ حافظ دين، و نگهبانانِ عقايد مردم از انحراف، «پاسداران» مرزهاى دينند، اينها همه، در آن صورت است كه اين نگهبانى و پاسدارى، به نحو احسن، به عمل آيد.حفظ و گسترش اعتقاد دينى، و شناخت درست اعتقادى و عملى ـ كه وسيله ى تشخيص حق از باطل است ـ در روزگار متصل به ظهور، مفيدتر، بلكه لازمتر است، چنانكه در احاديث رسيده است. و اين بدان علت است كه تنها دارندگانِ عقيده و عملند كه در مسائل و حوادث پيش از ظهور گم نمى شوند، و دچار ترديد نمى گردند، و حق را تشخيص مى دهند. آرى، آنان كه «اعتقاد صحيح» و «عملِ صالح» داشته باشند، به تصديق و تأييد مهدى ـ عليه السلام ـ مبادرت مى كنند و به سعادت بزرگ مى رسند. اين است كه تا به هنگام ظهورِ مهدى ـ يعنى هنگامى كه فرياد او به گوش همگان برسد ـ بايد اعتقاد صحيح، و عمل صالح، در مردمِ منتظر حفظ گردد.
در احاديث و تعاليم، از اهميت ايمان، در عصر غيبت، به گونه هايى عجيب ياد شده است، و منتظران مؤمن، داراى مقام و منزلت شمشير زنان در ركاب پيامبر دانسته شده اند. از اين بالاتر، پيامبر اكرم آنان را برادران خود خوانده است. همچنين از نظرِ خردمندى، و بصيرت، و اعتقاد، و اخلاص، مورد ستايش بسيار قرار گرفته اند. دلهاى منتظران مؤمن، در سخن امام صادق ـ عليه السلام ـ كه سپس نقل خواهد شد، چونان قنديلهاى روشن توصيف شده است.
پيامبر اكرم ـ صلّى اللّه عليه وآله وسلّم ـ خطاب به اصحاب:
. . . شمايان اصحاب منيد، ليكن برادران من مردميَند كه در آخر الزّمان مى آيند. آنان به نبوت و دين من ايمان مى آورند، با اينكه مرا نديده اند . . . هر يك از آنان اعتقاد و دين خويش را با هر سختيى نگاه مى دارد، چنانكه گويى درخت خار مغيلان را در شب تاريك با دست پوست مى كَند، يا آتش پر دوام چوب تاغ را در دست نگاه مى دارد. آن مؤمنان، مشعلهاى فروزانند در تاريكيها. خداوند آنان را از آشوبهاى تيره و تار (آخر الزّمان) نجات خواهد داد ـ
لأحَدُهُم أشَدُّ بَقْيّةً على دينِهِ، مِن خَرْطِ القَتادِ، في اللّيلَةِ الظَّلماء، أو كالقابِضِ على جَمْرِ الغَضا. أُولئكَ مَصابيحُ الدُّجى، يُنجيهمُ اللّهُ مِن كلِّ فتنة غَبراءَ مُظلِمَة(16).
امام علىّ بن الحسين زين العابدين ـ عليه السلام ـ ، خطاب به ابو خالد كابلى:
اى ابو خالد! مردمانى كه در روزگار غيبت به سر مى برند، و معتقِدند و منتظِر، از مردمان همه ى زمانها افضلند. زيرا كه خداى متعال به آنان خرد و فهم و معرفتى داده است كه غيبت امام، براى آنان، مانند حضور است (يعنى با اينكه در عصر غيبت به سر مى برند و امام را نمى بينند، از نظر ايمان و تقوى و پايدارى، گويى در زمان ظهور به سر مى برند و امام خود را مى بينند). اين مردم را (كه در چنان روزگارى زندگى مى كنند)، خدا مانند سربازانِ پيكارگر صدر اسلام قرار داده است، همانان كه در ركاب پيامبر ـ صلّى اللّه عليه وآله وسلّم ـ ، شمشير مى زدند و پيكار مى كردند.آنانند اخلاص پيشگان حقيقى، و آنانند شيعيانِ واقعى، و آنانند كه ـ در نهان و عيان ـ مردم را به دين خدا دعوت مى كنند . . .(17)
و اين ايمان و باور، بايد در جامعه باشد، و بايد همچنين ـ تا زمان ظهور ـ بماند.
عدل و احسان
مسأله ى ديگرى كه مسلمان منتظر، بايد به آن اهميت بسيار بدهد، و در تحقّق و گسترش آن بكوشد، عدل و احسان است. يكى از شعارهاى سرلوحه اى، در قرآن كريم، اين شعار سترگ است:
(إنّ اللّه يأْمُرُ بِالعَدلِ وَالإحسان)(18).
خداوند به اقامه ى عدل و اشاعه ى احسان امر مى كند.
سخن از عدالت و دادگرى، در اسلام و قرآن، اصلى است بنيادى و همه گير، كه نيازى به توضيح ندارد. اهميت اين اصل تا آنجاست كه در بسيارى از احكام فقهى و عبادى نيز، به گونه اى، به لزوم عدالت بر مى خوريم، از جمله در نماز جماعت، كه مى گويند، پيشنماز بايد عادل باشد. و اين عدالت كه در پيشنماز شرط است نيز، به نوعى، ترك ظلم است نسبت به نفس، و نسبت به غير.اين است كه منتظران ظهور دولت حق، و حكومت عدل، كه دينشان اسلام است، و كتابشان قرآن، و نخستين امامشان على بن ابى طالب است (يعنى تجسُّمِ اعلاى عدالت و دادگرى)، و خود در انتظار تحقق حكومت عدل جهانى به سر مى برند، بايد پيوسته، نمونه ى اين عدل و عدل طلبى باشند، و اين چگونگى را نشان دهند، و جامعه ى خويش را از احسان سرشار سازند. بايد جامعه ى آنان، نمونه ى آن عدل و دادى باشد كه از آن دم مى زنند، و منتظر ظهور ابعاد كلى و جهانگير آنند.
مى شود جامعه اى خود را منتظر حكومت عدل جهانى بداند، و خود، در محيط خود، در روابط خود، در معاملات و حقوق و قوانين خود، عدالت را عملى نسازد، و رعايت نكند، و به عدل و داد نگرايد، و از عدل و داد طرفدارى نكند، و در راه آن به پا نخيزد، و نشانى از بسط و عدل و احسان در آن جامعه نباشد؟ اين امر چگونه مى تواند بود؟ و اگر باشد، صدق اينگونه مردمى در انتظار، از كجا نمودار خواهد گشت؟.
تمرين و رياضت
منتظران با اخلاص در مرحله ى تربيت نفس و خود سازى به امر ديگرى نيز بايد توجه كنند توجهى عميق. آن امر، تمرين زندگى است ساده و خشن و دور از رفاه و تن آسانى، تا بدينگونه با زندگى پيشواى قيام هماهنگ گردند و تاب پيروى از او پيدا كنند. هيچگونه ضعفى و سستى و اميال و علايقى نبايد شخصيت صخره سانِ انسان منتظر را دستخوش قرار دهد. امام صادق ـ عليه السلام ـ فرمودند: «درباره ى خروج قائم، خيلى عجله داريد، هان! به خدا سوگند، او جامه ى مويين مى پوشد و نان جوين مى خورد. روزگار قيام او، روزگار به كار بردن شمشير است . . . او شبانگاهان به دردمندان و نيازداران سر مى زند و روزها به نبرد در راه دين مى پردازد. . .»(19)
آرى درد آشنايان! به همراهى آن پيشواى درد آشنا به پا مى خيزند و جباران را با مجاهده و جنگ، در پرتو يارى و نصر خدايى، از ميان بر مى دارند و خود مانند محرومترين محرومان زندگى مى كنند. خوراكى خشك و اندك مى خورند و جامه اى خشن و كم بها مى پوشند. اينسان رفتار مى نمايند تا محروميت را از جهان بردارند.
قائم و قيام
اين قيام به هنگام شنيدن نام قائم يعنى آمادگى داشتن در هر آن، براى قيام و مبارزه و جهاد در راه تحكيم عدالت جهانى در ركاب حجّت خدا. شيعه ى منتظر در عصر غيبت بايد همواره داراى چنين هدفى باشد.
نقش انتظار
انسان در زندگى فردى و اجتماعى خود مرهون حقيقتى به نام انتظار است و اگر از انتظار گريخته و اميدى به آينده نداشته باشد، زندگى براى او مفهومى نخواهد داشت. حركت و انتظار در كنار هم مى باشند. انتظار علت حركت و تحرّك بخش است. آنچه مورد انتظار است، هر چه مقدس تر و عالى تر باشد انتظارش نيز مقدس تر خواهد بود و ارزش مردم را مى توان از انتظارى كه دارند سنجيد يكى در انتظار پايان سال و اخذ گواهى و مدركى ست تا بدين وسيله كار و شغل مناسبى فراهم نمايد. ديگرى منتظر سامان يافتن اوضاع مالى خويش است تا خانه اى فراهم كرده و همسرى بگيرد و از تجرّد و تنهايى خلاص يابد. و آن ديگر منتظر ارتقاء حقوقى است كه مثلاً ماشين سوارى يا خانه ى شخصى تهيه نمايد. رژيمهاى سرمايه دارى نيز منتظرند تا قدرتشان بيشتر شده و دنيا را بيشتر استعمار كنند در هر حال همه منتظرند و اين انتظار سبب جنب و جوش آنهاست و اگر انتظار در اين دنيا از بشر گرفته شود ديگر ادامه ى حيات برايش بى لذّت و بى معنا است.
(قُل كل متربّص فتربّصوا)(20)
بگو همه منتظرند پس منتظر باشيد.
انتظار فرج امام عصر ـ ارواحنا فداه ـ اصلى ترين نقش خود را در آرامش دلهاى پريشانى كه از وضع موجود در جامعه ها و سيطره استعمار و هر چه محرومتر شدن ضعيفان و قتل و غارتها و مهجور ماندن معارف حقيقى اهل البيت ـ عليهم السلام ـ به ستوه آمده و در ميان امواج يأس و نوميدى غوطهور است. در اين حال يگانه آرزوى آنان پيشوا و نور تابانى است كه عالم سراسر تاريكى را به پرتو جمالش منوّر مى سازد و اين اميد خود آرام بخش جان آنهاست. با اين اميدست كه شاهراه شريعت را با گامهاى استوار در مى نوردد و چون كوه در برابر مشكلات مى ايستد و بدين روش زمينه اى را براى ظهور آن عزيز فراهم مى سازد. لذاست كه آن حضرت در توقيع شريفى به محمّد بن عثمان مى فرمايد: براى فرج بسيار دعا كنيد كه آن خود فرج شماست(21).
ارزش انتظار
واژه ى انتظار سترگترين مقام را در معارف اهل بيت ـ عليهم السلام ـ به خود اختصاص داده است. در ميان هزاران هزار گوهر تابناك كه از خاندان رسالت رسيده است به كمتر واژه اى بر مى خوريم كه چون انتظار از آن به زيبايى ياد شده باشد. از ميان آن باغستان معارف به دو ريحان بسنده مى كنيم:
امام باقر ـ عليه السلام ـ فرمودند: روزگارى خواهد آمد كه امام از مردم پنهان مى شود. خوشا به حال آنان كه در آن زمان بر امر (ولايت) ما ثابت قدم باشند. زيرا كمترين ثوابى كه آنان را خواهد رسيد، آنكه خداوند به ايشان مى گويد: اى غلامان و كنيزان من! بر سرّ من ايمان آورديد و غيب مرا گواهى كرديد; بشارت باد شما را به جزاى نيكوى من. همانا شما غلامان و كنيزان حقيقى من هستيد. از شما مى پذيرم (رفتار نيك را) و بر شما مى بخشايم (عملهاى زشت را) و بخاطر شما در مى گذرم و سيراب مى سازم بندگانم را با آب باران; و بلاها را از آنان رفع مى كنم. اگر شما نباشيد عذابم بر آنان نازل خواهد شد.
جابر گويد: گفتم: اى فرزند رسول خدا! چه چيزى بهترين كار براى مؤمن در اين زمان است؟ فرمود: نگاهدارى زبان و خانه نشينى(22).
هم چنين از ابى بصير از امام صادق ـ عليه السلام ـ درباره آيه شريفه (يوم يأتي بعض آيات ربّك . . .)(23) سؤال شد، فرمود: آن هنگام قيام قائم و منتظر ماست . . . سپس فرمود: اى ابو بصير! خوش بر احوال شيعيان قائم ما كه در زمان غيبت انتظار ظهورش مى كشند و در گاه ظهور فرمان بردار اويند آنان اولياء خدايند كه هيچ ترس و واهمه اى بر آنان نيست و هرگز غمگين نخواهند شد(24).هم چنين درباره ارزش انتظار امام صادق ـ عليه السلام ـ نقل شده است كه به برخى از ياران خود فرمودند: هر يك از شما منتظر اين امر از دنيا رويد چون كسى هستيد كه در خيمه قائم همراه اوست(25).
وجوب انتظار
آنچه تا كنون پيرامون ابعاد، ارزش و نقش انتظار و ديگر محورهاى اين بحث بيان كرديم وجهى براى طرح اين مبحث باقى نگذارده است، ليكن به منظور جامع بودن سخن در اين باره نيز به حديثى زيبا اشاره مى كنيم:
ابو بصير خدمت امام باقر ـ عليه السلام ـ مى رسد و عرض مى كند: اى فرزند رسول خدا! آيا مى پذيريد كه من دوست و تنها متوجه و گردن نهاده بر ولايت شمايم؟ امام ـ عليه السلام ـ فرمود: آرى! عرض نمود: پس اينك پرسشى دارم كه جواب دهيد، زيرا من نابينايم و كمتر راه مى روم; و نمى توانم هر زمان خدمت شما برسم. امام ـ عليه السلام ـ فرمودند: خواهش خود را عرضه دار! گفت: مرا از آن دين كه خود و خاندانت بدان پايبنديد، آگاه ساز تا من نيز بدان گردن نهم. امام ـ عليه السلام ـ فرمود: اگر چه به كوتاهى سخن گفتى، ليكن سؤالى بس بزرگ نمودى; بخدا سوگند! دين خود و پدرانم را بر تو عرضه مى كنم و آن گواهى به يگانگى خداوند و رسالت محمد و اقرار بر آنچه او از جانب پروردگار آورده و دوستى با آنان كه دوست مايند و بيزارى از هر كه دشمن ماست و تسليم بودن بر فرمان ما و انتظار كشيدن قائم ما و كوشش نمودن (در راه اطاعت خداوند) و پرهيز از آنچه او نمى پسندد(26).
اين نكته اى بسيار شگرف است كه انتظار دوشادوش توحيد و نبوت از اصول مهم دين محمدى است. و آن حكايت از چيزى فراتر از وجوب دارد.
فظايل انتظار فرج امام مهدى (عج)
در روايات اسلامى فضيلت و ثواب بسيارى براى منتظران آن امام منتظر (عج) بيان شده است، حال ما در اينجا به ذكر برخى از روايات انتظار اشاره مى نماييم.
1ـ صقر بن ابى دلف مى گويد:
شنيدم كه حضرت محمد بن على الرضا ع مى فرمود: همانا امام پس از من پسرم على است، امر او امر من است، گفته اش گفته من و اطاعتش اطاعت از من است و اما بعد از او پسرش حسن است. امر او امر پدرش و گفته او گفته پدرش. اطاعت او اطاعت پدرش مى باشد.
امام رضا ع سپس ساكت شد عرض كردم: اى فرزند رسول خدا ص امام بعد از حسن ع كيست؟ پس آن حضرت بشدّت گريست.
سپس امام رضاع فرمود: البته بعد از حسن پسرش آنكه قائم به حق و مورد انتظار است ; مى باشد.
راوى مى گويد: گفتم: اى فرزند رسول خدا ص چرا«قائم» ناميده شده است؟ فرمود: چون كه او بپاخيزد پس از آنكه يادش مرده باشد و بيشتر معتقدان به امامتش برگشته باشند. گفتم چرا منتظر ناميده مى شود؟ امام رضا ع فرمود:« زيرااو را غيبتى است كه روزها و مدتى طولانى دارد پس مخلصان منتظر خروجش باشند و اهل ترديد انكارش كنند و جاهلان ياد او را استهزاء كنند ووقت گذاران (براى ظهور او) دروغگو شوند. و عجله كنندگان در آن هلاك گردند و تسليم شوندگان در آن نجات يابند.»
2 ـ شخصى از امام صادق ع پرسيد:
اگر كسى بر ولايت شما باشد و انتظار ظهور حضرت حق را داشته باشد و در اين حال بميرد، چگونه است؟
امام صادق ع در پاسخ فرمودند: او همانند كسى است كه با رهبر اين انقلاب (حضرت مهدى (عج)) در خيمه فرماندهى او بوده باشد، پس اندكى سكوت كرد سپس فرمود: « مانند كسى كه با پيامبر اكرم ص در مبارزاتش همراه بوده است.»
و در روايت ديگرى داريم كه امام صادق ع فرمود: «او همانند كسى است كه در ركاب رسول خدا ص شهيد شده باشد.»
3 ـ حضرت على ع فرمودند:
منتظر فرج باشيد و از رحمت خدا نااميد نشويد. به درستى كه بهترين عمل نزد خداوند عزوجلّ انتظار فرج است. (92)
فوايد و آثار ارزشمند انتظار فرج حضرت مهدى (عج) برخى از ناآگاهان چنين پنداشته اند كه انتظار فرج مهدى (عج) ممكن است سبب ركود و عقب ماندگى يا فرار از زيربار مسؤليت ها و تسليم دربرابر ظلم و ستم گردد ; چرا كه اعتقاد به اين ظهور بزرگ ; مفهومش قطع اميد از اصلاح جهان قبل از او و حتى كمك كردن به گسترش ظلم و فساد است و انتظار اين ظهور بزرگ آثار و بركات بسيار سازنده اى دارد كه در ذيل به چند نمونه اشاره مى كنيم:
1 ـ خود سازى فردى
انتظار يك مصلح جهانى به معنا آماده باش كامل فكرى، اخلاقى، مادى و معنوى براى اصلاح همه جهان است، فكر كنيد چنين آماده باشى چقدر سازنده است. براى تحقق بخشيدن به چنين انقلابى، مردانى بسيار بزرگ، مصمم، نيرومند و شكست ناپذير، فوق العاده پاك، بلند نظر، كاملا آماده و داراى بينش عميق لازم است و خودسازى براى چنين هدفى مستلزم به كار بستن عميق ترين برنامه هاى اخلاقى، فكرى و اجتماعى است. اين است معناى انتظار واقعى. آيا هيچ كس مى تواند بگويد كه چنين انتظارى سازنده نيست؟!
2 ـ خود ياريهاى اجتماعى
منتظران راستين در عين حال وظيفه دارند تنها به خويش نپردازند بلكه مراقب حال يكديگر باشند و علاوه بر اصلاح خويش در اصلاح ديگران هم بكوشند ; زيرا برنامه عظيم و سنگينى كه انتظارش را مى كشند يك برنامه فردى نيست .
3 ـ منتظران راستين در فساد محيط حل نمى شوند
اثر مهم ديگرى كه انتظار حضرت مهدى دارد، حل نشدن در مفاسد محيط و عدم تسليم در برابر آلودگيهااست. آرى انتظار ظهور مصلحى كه هر قدر، اهل دنيا فاسدتر مى شوند اميد ظهورش بيشتر مى گردد اثر فزاينده روانى در معتقدان دارد و آنها را در برابر امواج نيرومند فساد بيمه مى كند آنها نه تنها با گسترش دامنه فساد محيط مأيوس نمى شوند بلكه به مقتضاى ; وعده وصل چون شود نزديك آتش عشق تيزتر گرددوصول به هدف را در برابر خويش مى بينند و كوشش آنان براى مبارزه با فساد و يا حفظ خويشتن با شوق و عشق زيادترى تعقيب مى گردد

احمد صفاح

از سرداران عرب است كه بعد از واقعه كربلا به خونخواهي  امام حسين(ع) بر مي‌خيزد.

بني اسد

ماجراي دفن اجساد شهدا در دشت كربلا به دست مردان طايفه بني اسد است.

پسر فروختن

اين تعزيه در مورد مردي است كه نذر داشت هر سال تعزيه برپا كند. يك سال بدليل آنكه توانايي مالي لازم براي اين كار را نداشت، فرزندش را در بازار، به فروش مي‌رساند تا از طريق درآمد آن تعزيه را بر پا كند. در بازار  امام حسين(ع) فرزند اين مرد را خريده و سپس او را آزاد مي‌كند تا دوباره به خانه خودش باز گردد.

تولد  امام حسين(ع)

امام حسين(ع) چند لحظه بعد از تولد در كنار مادرش به خواب مي‌رود و مادر نيز ناگهان بيدار مي‌شود و حسين (ع) را در كنار خود نمي‌بيند و بي‌تابي مي‌كند. پدرش حضرت محمد (ص) حضرت فاطمه (س) را دلداري داده  و مي‌گويد كه فرزندت حسين در عرش الهي قرار دارد و جبرئيل او را به آسمان برده است. در اين تعزيه به آسمان بردن  امام حسين(ع) نشان داده مي‌شود و سرنوشت او از زبان پيامبر بازگو مي‌گردد.

تولد حضرت زينب (س)

ماجراي تولد حضرت زينب(س) است و اشاره به سرنوشت ايشان و ماجراي كربلا دارد.

جابر بن عبدالله انصاري

او نخستين زائر شهداي كربلاست . در اين تعزيه به ماجراي حضور او در صحراي كربلا پرداخته مي‌شود.

حجه الوداع

وليد به جاي مروان از سوي يزيد به حكومت مدينه برگزيده مي‌شود تا ترتيب قتل  امام حسين(ع) را بدهد . او براي اين كار از امام دعوت مي‌كند تا تنها به ضيافت او برود اما از آنجا كه امام از هدف او اطلاع پيدا مي‌كند ، تعدادي از يارانش را همچون حضرت عباس (ع)  و حضرت علي‌اكبر(ع)  را با خود به همراه مي‌برد. ياران امام در بيرون منتظر مي‌مانند و  امام حسين(ع) به داخل مي‌روند. وقتي وليد از ماجرا اطلاع پيدا مي‌كند از كشتن امام صرف نظر كرده و از  امام حسين(ع)  مي‌خواهد تا با او بيعت كرده و يا از مدينه بيرون برود. امام حسين(ع) ترك مدينه را ترجيح مي‌دهد و براي آخرين بار به زيارت قبر پيامبر(ص) مي‌رود . اين تعزيه همين ماجرا را شرح مي‌دهد.

حربن رياحي

حر يكي از سرداران شجاع يزيد بود. او نخستين كسي است كه از طرف عمر سعد مأمور جنگ با  امام حسين(ع) شد. وي پس از روبرو شدن با  امام حسين(ع) و شنيدن خطبه‌اي از آن حضرت تحت تأثير قرار گرفت و از آن حضرت عذرخواهي كرد. وي در پايان اين ماجرا به ياران  امام حسين(ع) پيوست و در كربلا به شهادت رسيد.

حضرت عباس (ع)

در اين تعزيه به محاصره خاندان  امام حسين(ع)،‌ بستن آب بر روي آنان، تشنگي خاندان سيدالشهدا، رشادت حضرت ابوالفضل(ع) ، قطع دستهاي ايشان و ادامه نبرد پس از به دهان گرفتن شمشير پرداخته مي‌شود.

حضرت زكريا

اين تعزيه از روايات و اسطوره‌هاي مذهبي گرفته شده و با حوادث كربلا و سرنوشت  امام حسين(ع) پيوند خورده است.

خار مغيلان

وقتي  امام حسين(ع) به شهادت مي‌رسد و خاندانش را به اسارت مي‌برند ، دشمن از ترس آنكه عبدالله برادر شهر بانو  (همسر امام حسين(ع) )  به خونخواهي  امام حسين(ع)  برنخيزد و آنان را تعقيب نكند ، كاروان اسرا را از يك راه سخت و بيگانه كه پر از خارهاي تند و تيز بود ، به طرف شام مي‌برد.

شكار رفتن يزيد

در اين تعزيه يزيد، به شكار رفته و يكي از معجزه‌هاي  امام حسين(ع) بر او آشكار مي‌شود.

شهادت  امام حسين(ع)

اين تعزيه شامل چگونگي شهادت  امام حسين(ع) در روز عاشورا است. هم چنين در اين تعزيه كه يكي از شورانگيزترين تعزيه‌ها است ، به حوادث در حين نبرد روز عاشورا نيز پرداخته مي‌شود.

شهادت قاسم بن الحسن(ع)

اين تعزيه مربوط به شهادت حضرت قاسم فرزند امام حسن(ع) در روز عاشورا است.

شهادت مسلم بن عقيل

در اين تعزيه چگونگي شهادت مسلم و به دار آويخته شدن او نشان داده مي‌شود. مسلم بن عقيل پيشاهنگ كاروان كربلا بود.

ضربت خوردن حضرت امير(ع)  

اين تعزيه شامل واقعه نوزدهم رمضان و دستگيري ابن ملجم توسط امام حسن(ع) و امام حسين(ع) است.

فرزندان حضرت زينب (س)

اجازه گرفتن عون و عبدالله، فرزندان حضرت زينب (س) براي رفتن به ميدان جنگ و شهادت آنان در اين تعزيه نشان داده مي‌شود.

طفلان مسلم

سرگرداني فرزندان مسلم پس از شهادت پدرشان در نخلستان‌ها و شهادت آنان توسط حارث در اين تعزيه به اجرا در مي‌آيد. رشادت اين دو كودك براي پذيرفتن مرگ يكي از جلوه‌هاي غم انگيز اين ماجراست.

عابس و شوذب

در واقعه كربلا دو نفر به نام‌هاي عابس و شوذب، روز دهم محرم وارد صحراي كربلا مي‌شوند و در همان جا به  امام حسين(ع) پيوسته و در اين راه به شهادت مي‌رسند.

عبدالله زبير

او از كساني بود كه به خاندان پيامبر (ص) علاقه فراواني داشت. يزيد دستور داده بود عبدالله زبير را به خاطر اين عشق و علاقه كور كنند.

عروسي شهربانو

در اين تعزيه ماجراي ازدواج  امام حسين(ع) با شهربانو، شاهزاده ايراني به نمايش در مي‌آيد.

حضرت علي‌اكبر(ع)

ماجراي شهادت جانگداز حضرت علي‌اكبر(ع) ، فرزند برومند  امام حسين(ع) در اين تعزيه نشان داده مي‌شود.

  عقيل بن عبدالله

ماجراي به شهادت رسيدن عقيل بن عبدالله يكي از ياران امام حسين(ع) در روز عاشورا موضوع اين تعزيه است.

غارت خيمه گاه

اين تعزيه مربوط به حوادث پس از شهادت  امام حسين(ع) در صحراي كربلاست. غارت خيمه خاندان سيدالشهدا(ع) و اسارت آنان در اين تعزيه نشان داده مي‌شود.

غلام ترك

شرح حال يكي از غلامان امام چهارم است كه در روز عاشورا، با پاي برهنه و بدون وسايل جنگي راهي ميدان نبرد شد تا  امام حسين(ع) را ياري دهد. او در اين نبرد با چماق به ستيز با دشمن پرداخته و سرانجام به شهادت مي‌رسد.

فاطمه صغري

امام حسين(ع) دختري به نام فاطمه صغري داشت كه به علت بيماري از مدينه خارج نشد و همراه كاروان به كربلا نيامد. رنجها و ناراحتي‌هاي او در اين تعزيه مطرح مي‌شود.

كشيك شب يازدهم

دلهره‌ها، اضطرابها و ناراحتي‌هاي حضرت زينب (س) و بيداري او در شب يازدهم موضوع اين تعزيه است.

  گريستن امام زين العابدين(ع)

گوشه‌اي از رنج‌ها، دردها و مصيبت‌هاي امام زين العابدين در اين تعزيه به نمايش گذاشته مي‌شود.

مرغ خونين

ماجراي پرنده‌اي است كه در كربلا بال و پر خود را با خون شهدا رنگين كرده و سپس راهي مدينه مي‌شود. اين پرنده در مدينه بر بام خانه فاطمه صغري مي‌نشيند و حديث غم‌انگيز عاشورا را باز مي‌گويد.

مهلت خواستن شب عاشورا

ماجراي مهلت خواهي  امام حسين(ع) در شب عاشورا براي اخذ تصميم در اين تعزيه نشان داده مي‌شود.

ورود به شام

ماجراي وارد شدن خاندان  امام حسين(ع) به شهر شام و رفتن آنان به بارگاه يزيد و گفتگو ميان خاندان سيدالشهدا با يزيد موضوع اين تعزيه است.

تخت خولي

ورود اهل بيت پيامبر به كوفه پس از واقعه كربلا در اين تعزيه نمايش داده مي‌شود.

ورود به مدينه

ورود اهل بيت  امام حسين(ع) پس از واقعه كربلا به مدينه كه همزمان با مرگ فاطمه صغري است در اين تعزيه نشان داده مي‌شود.

وفات حضرت رقيه

يكي از دختران  امام حسين(ع) كه رقيه نام دارد بعد از شهادت آن امام به اسارت برده مي‌شود و در شهر شام جان مي‌سپارد. اين ماجرا موضوع تعزيه وفات حضرت رقيه را تشكيل مي دهد.

وهب نصرائي

او جواني برومند و تازه داماد بود كه در دشت كربلا به جمع ياران  امام حسين پيوست و به شهادت رسيد

هاشم عتبه

وي از طرفداران  امام حسين(ع) است كه مردانه در جنگ شركت مي‌كند و در ميدان رزم به شهادت مي‌رسد.

هفتاد و دو تن

چگونگي شهادت هفتاد و دو نفر از ياران امام در روز عاشوار كه يكي پس از ديگري در راه  امام حسين(ع)  به ميدان مي‌روند در اين تعزيه به نمايش در مي‌آيد.

وفات حضرت زينب (س)

در اين تعزيه به چگونگي وفات حضرت زينب پرداخته مي‌شود.

پشيمان شدن يزيد

يزيد بن معاويه پس از شهادت  امام حسين(ع) و ماجراي كربلا يك شب در عالم خواب روز محشر و سرنوشت شوم خود را مي‌بيند. او از وحشت از خواب بيدار شده و از اعمال خود پشيمان مي‌شود. ماجراي اين خواب موضوع اين تعزيه است.

تولد حضرت زينب (س)

ماجراي تولد حضرت زينب و سرنوشت ايشان كه مرتبط با واقعه كربلاست در اين تعزيه به نمايش گذاشته مي‌شود.

شاب , مین جان گو , نرم افزار های موبایل , tebdown , آموزشword , dvb فروش , lv2008 , آماده به کار , دانلود نرم افزار matlab , پرورش اندام , تقویم86 , املاک تبریز , بازار کار اصفهان , ساعت casio , کا گ ب , کاظم دارابی , اینگمار برگمان , احمد کسروی , پروفسور میرزایی , brt , حمله اسرائیل به سوریه , اس ام اس های زیبا , aroo30 , harjoorax , دانلود ربنا , گالری تصاویر , گالری تذهیب , عکس , طرح اسلیمی , حاشیه کاغذ , کارت ویزیت , گالری گرافیک , persian , ÷رشین گرافیک , تصاویر با کیفیت , تصاویر ایرانی , تصاویر گل , آرم های گرافیکی , آموزش نقاشی , ابستره , wallpaper graphic , wallpaper persian ,  , اس ام اس های سرکاری , اس ام اس های سر کاری , , nansi agram , خفن ترین عکس های یانگوم , بریتنی اسپرز , عکس های استخر زنانه , سایت نمایشگاه الکامپ 2007 , ژنراتور , ساخت تابلو روان , ربات فوتبالیست , دیود تونلی , جزوه الکترونیک 1 , جزوه اصول سرپرستی , جزوه الکترونیک صنعتی , جوان الکترونیک , جزوه مدار منطقی , جزوه مدار منطقی , خازن , آموزش pspice , / , mt8870 , , alborz sport.net , سایت روزنامه البرز , وزنامه البرز ورزشی , / ایرونی , عکس ارسالی , , , ر , دانلود فارسی ساز پروین , سایت کرک , اکانت رایگان راپیدشیر, norton ghost 12 دانلود , ketab aval , xcalc , آهنگهای قدیمی , افزایش صدای سونی اریکسون , vpn رایگان , pc-taz , نتایج ازمون سراسری 86 , هک کارت سوخت , نقشه کامل تهران , وانت پراید , کرک مترجم پارس , کرک نارسیس , آموزش دریم ویور , آموزش powerpoint , آموزشexcel , sms توپ , sms خنده دار , دانلود نرم افزار , دانلود نرم افزار وبازی موبایل , نرم افزار موبایل , هشدار برای کبری 11 , گالری مردان بدنساز , عکسهای سریال پرستاران , سریال امپراتور دریا , سریال پرستاران , سریال پزشک دهکده , عاشقانه , عاشقانه ها , shey2nak , , , اس ام اس جوک , آهنگ ربنا , اس ام اس جدید , tazhib download , sport wallpaper , بریتنی اسپیرس , پرشین گالری , تصویر گرافیکی , 3d graphic wallpaper , eslimi , free greeting card , kafshdoozak , گالری عکس با کیفیت , گالری کارت ویزیت , طرح نقاشی , عکس گرافیک , گالری , عکس های مشت , , روزنامه ی ورزشی البرز , روزنامه‌ ورزشی , alborz varzeshi net , روزنامه ورزشئ i, مامانی , , فقط عکس ایرانی , , کارت تلفن هک , کد کانالهای کارتی , نتایج آزمون سراسری 86 , نرم افزار حسابداری , نرم افزارحسابداری هلو , نقاط حساس بدن , قفل کردن کارت تلفن , قیمت گوشی های نوکیا , قیمت گوشیهای نوکیا , pctaz forum , spice platinum , اسکریپت php , اسکای نت , آهنگ قدیمی , آهنگ های قدیمی , آموزش network , vplug دانلود , zoya sabet , manoochehr sakhaei , mikicun windows xp portable , 4 gb s collection , برنامه حسابداری هلو , سایت توپ , زندگی نامه فردوسی , دانلود زبان برنامه نویسی c , دانلود
اولین وبلاگ جدیدترین پروکسی های روز- جدیدترین آنتی فیلترهای روز- جدیدترین کلیپ های خفن - خفن موبایل- جدیدترین فیلترشکن های روز- جدیدترین آهنگ های روز- - جدیدترین عکس های خفن دنیا-جدیدترین مطالب روز- دنیای دانلود- دانلود جدیدترین هاپ ایرانی -دختر ایرانی- مهناز افشار بهنوش بختیاری - دخت-گلشیفته فراهانی-لعیا زنگنه -زهره نیکی کریمی-نیوشا ضیغمی-الیزابت امینی-عکس خفن مهناز جون-مهناز افشار -دختران ناز ایرانی عصری علی فاتح پیمان کیانی آرش بامدادیان مهدی دارابی کاوه پرهام سلطان مهراج محمدی عرشیا امیر دامیگاه حسین زمان شهرام فرشید بهرام پائیز عباس حسن‌زاده علی تفرشی داریوش خواجه‌نوری افشین فتحی فرمان فتعلیان تورج پیرزاد رهان شهاب حیدری کریم علی‌نیا مجید تکلو حمید طالب‌زاده رضا یزدانی مانی رهنما محمد اصفهانی محمدرضا عیوضی هومن نبوی وحید امیری امیر کریمی گرده آریان شادمهر عقیلی یاور اقتداری چنگیز حبیبیان فرزین حامد مقدم رسول نجفیان داود ناقور شروین گروه راما مهرزاد پسران آفتاب مهدی رضوان پیمان رسولی ثمین بهنام صفاریان فرزاد خردمند شهریار بهنام علمشاهی اشکمهر امیر مسعود خادم هومن بختیاری آقا کثیری ابراهیمی افتخاری اویسی امیر قاسمی بدیع زاده بسطامی بنان تاج‌اصفهانی

سیلانی صالح عظیمی صدیف خواجه امیری ( ایرج ) خوانساری دوامی دردشتی رحیمی رستمیان رشیدی رفیعی رفعتی زند وکیلی کرامتی گودرزی گلپایگانی ( گلپا ) شجریان شهیدی عارف قوامی محمودی خوانساری محمدیان ناظری نوری نوریان یزدانیان بچه های ایران معجزه حبیب-محمد جونی احمدرضا نبی زاده تب کویر شهرام صولتی حالیته؟ پوی روی حمیر مهتاب عشق شایان فقط با تو مهرداد عکس فوری کامبیز شکلات آیدین صد راد بیادم باش آندو اسم مرا صدا کن شانی مخمل سندی تق شقایق شقایق ابی افشین امیرآرام اندی بلک کتس بیژن مرتضوی پیروز ,حبیب ,داریوش ,دلکش ,سامان ستار سرژیک شکیلا شهره شهیاد عارف کورش یغمایی گوگوش فرامرز اصلانی فرشید امین فرزین مرجان معین مهستی ویگن هایده هلن ابراهیم مولائی ایلخچی; عشق آباد محله زندگی نوش نیایش سوالات تستی ادبیات ریاضی aفیدیو,,مواقع,,موقع,من,فنانات

ماهواره ,استارست ,اسکای ,استرانگ ,ست ,کامپیوتر ,نرم افزار ,بازی ,موبایل ,نوکیا, سونی اریکسون, سامسونگ, گوشی, ماهواره, دانلود, dvb, جدید, نرم, های, افزار, استارست, progdvb, برنامه, کانال, کد, softcam,رسیور, کردن, فرکانس, آموزش, starsat, tps, برای, کانالهای, باز, gbox, sharing, کارت, key,abc.mihanblog, استرانگ, mct, wincsc, جدید, مولتی, skynet, دیش, استار, آفلاین, کدهای, dcw, نصب, ویژن, فرکانس, از, آپگرید, اینترنت, پچ, نوکیا, 550, و, در, پلاگین, با, keys, s2emu, ها, 2, sky, های, spice, mytheatre, هاتبرد, شبکه, card, سافتکم, ای, فلش, prog, for, سایت, star, جدیدترین, 190, کارت, اموزش, کد, strong, کانال, فایل, کدهای, لودر, ریسیور, download, به, کردن, ست, ویندوز, 9500, ماهوارهای, skygrabber, humax, موبایل, , 4620, تنظیم, انواع, 2006, cardsharing, skystar2, tv, ورژن, فیلم, فرکانسهای, sr-x5d, 150, هایتک, کانالهای, ماهوارها, نقشه, srt, multivision, fastsatfinder, view, vplug, سامسونگ, اسکای, platinum, 220, قیمت, ایرانی, رسیور, فایندر, کامل, کاون, viaccess, روش, آخرین, قانونی, skystar, rapidshare, نحوه, , بی, plugin, لیزر, sat, code, hotbird, x5, twinhan, مدار, مکس, kaon, کامپیوتر, dvbdream, آهنگ, جدیدترین, کاون, gboxfriend, سافت, وی, ال, فارسی, آنتن, کم, دی, altdvb, and, bin, upgrade, طریقه, افزارهای, تبدیل, سایت, xp, loder, برای, 99۵, ساخت, v, جهت, keygen, بی, ان, رمز, پخش, پلی, dorcel, قفل, elecard, اخبار, رسیورهای, aes, گوشی, پلاگین, استفاده, لیست, 4620ii, تنظیم, startrack, ترفندهای, canal, channel, معرفی, دیش, dreambox, 1.27, دو, metabox, pdf, ریزی, سونی, nokia, کامپیوتر,abc, ویندوز, اپگرید, باکس, softcam.key, turksat, ورد, سونی, polsat, رایگان, &, پروگرام, visionplus, lnb, کارتی, کرک, php, sms, opensky, polsatauto.exe, خرید,200, flash, کارتهای, درباره, آپدیت, عکس, open, saftcam, grabber, اریکسون, 3.33.8, crack, چگونه, شرح, مدل, فرمت, دیجیتال, ماهوار, 1.25, فرکانسهای, wincsc.cfg, pid, digiturk, استیشن, box, مادر, استارتراک, مجانی, آپگرید, w6, ترکست, کتاب, 4610ii, سوپرمکس, کنترل, کار, مخفی, تلفن, , theme, راه, دوربین, بازی, ی, 1100, pelatinum, دریافت, تکنوست, showtime, انجمن, یاهو, file, چند, studio, افزاری, را, قانونی, data, ریسیور, اطلاعات, d, ملودی, ماهوارهای, 2.7, track, سخت, مرکزی, هند, 358, emu, اینترنت, نت, 1, شده, سگا, mr, فایل, forum, plus, تعمیر, ایکس, 1800, new, manna, lazer, شبکه, تخصصی, تعمیرات, تلویزیون, ساختن, server, افلاین, بازیهای, تنظیمات, ای, الکترونیک, , همراه, اسکای, power, biss, لیست, تراک, seca, گلدن, اریکسون, استانی, edition, full, 4630, dream, world, 1050, آپدیت, install, z1, اندازی, windows, remote, پرگرام, متاباکس, دریم, gboxplugin, fortecstar, افزارهای, beausat, 4800, vision, to, مشکل, آفلاین, فعال, discovery, sonyericson, ترفندهای, الکترونیکی, 2.0.6, statistic, پکیج, 1150, مدیا, سریال, سیستم, یک, بازی, متابکس, 3, dvbviewer, 560, دی, اهنگ, softcams, in, id, srt4610ii, ii, ترفند, خارجی, بازکردن, scaner, how, sr-x50cu,premiumx,abc.mihanblog.com, nagravision, 60, sr, گوشی, turkey, مهدیان, اروپا, hotbird7, 3gp, zee, ایرانی, patch, ایرج, autoroll, driver, سینمای, pc, هیومکس, موبایل, cwshare.cfg, net, ایران,abc, 4610, 2003, 8000, کرک, کارتهای, 4.79, نوکیا, میکس, موبایلهای, درایور, 120, 12360, 550d, 7.5, star2, 2100, plug, kworld, stbdownload, my, 3620, all, irdeto, تصویری, farsi, max, alt, 2007, list, استرانگ4620, converter, فروش, آموزشی sport, تعمیرات, وارد, مورد, viwe, ultra, dvbskystar, ارسال, ما, اتصال, hd, مشاهده, theatre, 8, هواره, master, mtv, ثابت, هندی, animal, بدون, آپگریت, premiere, مولتی, بر, مقاله, بوت, ویژنها, داغ, سکای, nova, k3, کنیم, 6630, 130, آخرین, rar, سی, , 1.3, پسورد, 3680, موسیقی, control, w3, premium, october, افزارskynet, روز, زبان, lock, pro, موتور, کابل, genuine, دستی, امولاتور, asp.net, آبگریت, 3000, s, sr-x1050, فارسی, مدارات, زنده, 1.2, s2emu1.27, کاناهای, va-fox, گردان, پلاس, veiw, 3200, ریموت, سرور, mytheater, 5600,.............. چیست, ci, password, pour, ورزن, ترک, free, مقامی, 190d, adobe, ادیت, هما, sr-x190d, 2.2, حل, x, تغییر, spaice, رسیورهای, بازیگران, -, 202, تل, satdw, راهنمای, اخرین, pocket, همه, مدلهای, gold, قطعات, هک, راهنمایی, caller, اسپارک, mobile, دیدن, lazer, کنترل, plugins, folder, , satkiosk, نسخه, xdream, serial, hivion, ارگ, planet, سافتکم, درایو, satupdater, graber, نسب, messenger, sr-x550d, چگونگی, سوپرلیزر, finder, تصویر, 4120, ورلد, forums, خبرهای, a, dline, hivision, روزانه, عربی, tech, ht-9500, titanium, share, اکسز, ریموت, داود, مقایسه, korg, سیگنال, v-plug, sky1, yahoo, video, series, همت, divx, تراک, de, استارست150, مختلف, gif, ایران, استار2, 3100, ok, دار, کانل, update, کانالهای, مانیتور, samsung, بلند, decoder, شماره, unlock, اریکسون, 1.5, b, key.bin, 4155, ip, canalsat, jsc, sanyosat, مستر, مشکلات, زیرنویس, phoenix, وب, متاباکس,برنا, cyfra, اهنگهای, 2000, satellite, مرتب, nero, viewer, ریزی, مونتاژ, محتوا, شرینگ, channels, fortec, dvd, 5, vb, اصلی, black, ht, شیرینگ, setup, مجانی, 750, گراف, ابگرید, rom110.bin, سویس, hi-tech, تصویرهای, 650ci, stream, کتابهای, تصویر, کلیپ,برنا, ویژیون, دستی, vbulletin, repair, مدیریت, nokia6280, 900, اپگرید, ترانه, وی, کیبورد, cinema, technisat, مشخصات, 150d, سرعت, فورتک, رمزهای, mpeg2, may, setting, zip, تله, privatespice, یغمایی, ace, همیشگی, wintv, فایندر, number, 3.33, شدن, s2emu1.26, slipknot, irandvb, scanner, کامپیوتری, دستگاه, dowload, 3.33.5, 888, ویستا, پریمیر, rai, هاست, سری, art,سریال امپراطور دریا.یانگوم.گونگبوک.جانگ بوگو.بانوجمی.ارباب لی.سولپیانگ

khafan , , فروش کارت dvb , نیاز مندیها , نیازمندیها , نرم افزار کامفار , مواد چاق کننده , ابراهیم میرزایی , احمد رضا خرمی , دانشگاه کلمبیا , قرص اسهال , ملکه زیبایی , سازمان حسابرسی , اس ام اس سر کاری , بهنوش بختیاری, , آموزش avr , التراسونیک , کنترل فازی , مدار1 , دختران خوشکل , لینک باکس , لینک